Nog een jaar en dan leven de inwoners van het voormalige Oost-Duitsland al weer dertig jaar in gezamenlijk verband. ‘Voor ons, jongeren, is de grens tussen de BRD en de DDR vervaagd’, zegt een jonge ober, die overigens wel vindt dat elke Duitser weet moet hebben van de geschiedenis en de herinnering. En dat kan, onder meer in het Grenzhus in Schlagsdorf waar je een reis kunt maken naar de veertig jaren dat de DDR bestond: 1949-1989.

Schlagsdorf is een klein dorp dat destijds aan DDR-zijde lag, tegen de zwaar beveiligde grens aan. Het dorp heeft nog van die grauwe somber ogende woonblokken, maar er worden ook nieuwe huizen gebouwd en op de opritten staan dikke en dure wagens van meestal Duitse makelij. Midden in dit dorp staat het Grenzhus, dat momenteel wordt gerenoveerd. Tijdelijk vindt een kleinere expositie plaats in het wat haveloze gebouw ertegenover. En je vindt er echt alles wat je over het leven aan de Duits-Duitse grens wilt weten. Het in 1999 geopende museum is een herinneringsplaats.

Als je de film Das Leben der Anderen hebt gezien, weet je dat het leven in de DDR ingewikkeld was. En dat komt ook op je af in het Grenzhus. De Duits-Duitse grens was niet zomaar een hekje tussen Oost en West. Nee, de grens ontwikkelde zich. Ze werd uitgebreid tot een diep in de DDR reikende ‘afgrenzingszone’, op en top gecontroleerd en bewaakt.

Verschillende mensen vertellen hun levensverhalen: ze moesten halsoverkop hun huis verlaten, net na de stichting van de DDR. Moeder en dochter werden gescheiden: dochter leefde verder in West-Duitsland maar mocht niet op bezoek bij haar moeder die in de boerderij bleef wonen. Als ze op een uitkijkpunt bij de grens stond, kon ze haar moeder op het erf zien.

In de vitrines vind je allerlei persoonsbewijzen die de inwoners van de DDR op zak moesten hebben. Bekend zijn natuurlijk de Stasi-archieven die later openbaar werden. De geheime politie noteerde zorgvuldig alles wat de burgers deden. Maquettes en allerlei objecten vertellen van gedwongen emigraties, gesloopte dorpen (onder meer Lankow), al dan niet geslaagde vluchtpogingen en het dagelijkse leven van de bewoners in de grensstreek.

Het Grenzhus is ingedeeld in een museum, een buitenterrein en een grensparcours. De DDR-grensvestigingspunten waren al in het begin van de jaren negentig gedemonteerd. Omwille van het tastbare bewaren van de herinnering werden er in Schlagsdorf delen van de voormalige grensbeveiligingsinstallatie gereconstrueerd. ‘Ohne Dinglichkeit, ohne Materialität ist Erinnerung nicht möglich’, zei de Amerikaans-Duits-Joodse filosofe en politiek denker Hannah Arendt hierover.

Best wel shocking wat je ziet: een observatietoren, schrikkeldraadhekken, ijzeren hekken met scherpe punten die in meren en rivieren werden gelegd om te voorkomen dat je via het water naar het Westen zwom. Verder: een grenssignaalhek, een afsluitingshek – te veel om op te noemen. Er is maar een conclusie mogelijk: vluchten was onmogelijk. Dat het sommigen lukte om het IJzeren Gordijn over te komen mag een wonder heten.

In 2012 werd een ongeveer 3,5 kilometer lang grensparcours uitgezet. De routes leiden vanuit het Grenzhus in verschillende richtingen naar de voormalige grenslijn. Ze geven zicht op de verandering van het landschap in de grensstreek. Na de Duitse eenwording in 1990 veranderde de grensstrook in een groene band van beschermde natuurgebieden. Een bezoek aan het Grenzhus opent je ogen voor het verleden: achter het lieflijke landschap van nu schuilt een geschiedenis van tragiek.

In Café Grenzstein staat de soljanka op het menu: de maaltijdsoep uit de Russische keuken met een scherpe en tevens zure smaak. Het gerecht wordt nog altijd veel gegeten in de landen van het voormalig Oostblok. Heel lekker.

 

Reageren is niet mogelijk.

Set your Twitter account name in your settings to use the TwitterBar Section.