Het pronkstuk van het Archeologisch Museum in Tilcara is een gemummificeerde Indiaan uit San Pedro de Atacama. De Indiaan draagt alpacakleding en een muts. Zijn beenderen worden met een touw bij elkaar gehouden. Hij lijkt te zijn gestorven in het harnas.

Was de mummie een jager of een dorpeling uit een van die oude Indiaanse culturen? Of hebben met een vrouw te maken? Tekst en uitleg wordt bij het museum nauwelijks gegeven. Foto’s mogen er niet worden gemaakt – en kaarten of een informatiefolder zijn niet verkrijgbaar. Jammer, op deze manier blijft de mummie een grote onbekende, terwijl hij zoveel vragen oproept.
De mummie slijt zijn dagen in Tilcara, een bekend dorpje in de Quebrada de Humahuaca, de beroemde vallei in Argentinië die de belangrijke culturele route El Camino Inca volgt en die in 2003 werd toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst. Er komen veel bezoekers haar hem kijken, net als naar die andere mummie die er wat verlegener bij zit, in een hoek van een andere zaal.

Eigen cultuur

De Quebrada de Humahuaca bevindt zich het uiterste noorden van Argentinië dat grenst aan Bolivia en Chili. Eigenlijk hoort dit Andesgebied veel meer thuis bij de Andeslanden Bolivia en Peru dan bij Argentinië. Aan alles is merkbaar dat de Indianen hier hun eigen cultuur en identiteit hebben weten te behouden. Qua kleding, gewoonten en karakter lijken ze weinig op de gemiddelde Argentijn zoals die bij ons bekend staat: de beschaafde, op Europa en de VS georiënteerde mens die bij tijd en wijle nogal erg gesteld kan zijn op zijn uiterlijk. Laat staan op de grootstedelingen die in Buenos Aires wonen en die met dedain neerkijken op de rest van Argentinië.
Maar het veelkleurige Argentinië dat maar liefst bijna zeventig keer zo groot is als Nederland, kent wel degelijk een Indiaanse bevolking en die huist voornamelijk in de provincies Jujuy en Salta. Hier kwamen in 1542 de eerste Spanjaarden binnen. Ze waren op zoek naar zilver – het mooie fonkelende erts dat de Indianen nu nog proberen te verkopen op de pleinen van de pittoreske dorpen. Het zilver bevond zich echter noordelijker, in het Boliviaanse Potosí en niet in Tilcara en omgeving. Hier heb je alleen enorme hoogvlakten, imposante bergen, zoutmeren afgewisseld met groene valleien waar rivieren doorheen kronkelen als de regen en het Andeswater de beddingen hebben gevuld.

Cactussen

Nu niet. Het voorjaar breekt aan en de bloemen en bomen lopen uit. Nog even en de zomer is daar met de verzengende hitte. De metershoge cactus bij de kerk in Humahuaca pronkt met een witte bloem. De cactus bloeit drie keer per jaar, draagt vrucht die weer wordt gegeten om maagpijn mee te bestrijden, legt de koster uit terwijl hij zijn opvallend slechte gebit bloot lacht.
De weg die vanaf Salta naar het noorden loopt, leidt door een breed dal, een grote bedding. Ruig en robuust – soms met een verlaten brug erover heen gespannen, terwijl de wind om je oren fluit die je de geheimen van de Andes wil vertellen. Dit is genesis in optima forma – woest en ledig.
Als de zon komt, verschijnen de meest onmogelijke kleuren op de bergflanken, van mystiek groen tot warm rood, van afstandelijk grijs tot vrolijk blauw.

Dit is het domein van de Indiaan, de Calchaquí die er woonden en die er hun nederzettingen hadden gebouwd, ook in Tilcara tot op deze dag. Maar de Inca kwam en vervolgens de Spanjaard, die er zijn eigen idee van stedenbouw introduceerde – San Salvador de Jujuy en Salta zijn naar Spaans model gebouwd. Tilcara, Humahuaca en al die andere dorpjes bleven intact en de mensen wonen er nog in lemen huizen, laag, gelegen aan straten en stegen met keien.

Baptisten

Wat denkt de Indiaan van de Europeaan? Hij heeft een woord uitgevonden: turistear, dat is het werkwoord van toerist – en hij behandelt die welwillend, want hij verdient aan deze vreemdeling. Hij past zich aan, maar blijft zichzelf. Veel dingen blijft de Indiaan doen zoals hij altijd deed: de inrichting van het museum bijvoorbeeld. Om nog meer bezoekers te lokken en dus inkomsten te vermeerderen, zou er moeten worden geïnvesteerd in een goed visitekaartje en Engelse tekst en uitleg. Maar dat komt er niet van. Het is louter Spaans wat de klok slaat.
De Indianendorpen in dit gebied hebben het katholicisme aanvaard en bewaard. In elk dorp bevinden zich karakteristieke kapellen en op hoogtijdagen vinden processies plaats. Toch heeft de nieuwe godsdienst hier zijn intrede gedaan. De baptistengemeente in Tilcara bijvoorbeeld, met twee keer dienst op een zondag en een keer op woensdag. De vrouwen en kinderen stromen dan toe, met mannen is het wat schaarser gesteld. Een jonge vrouw vertelt dat het wel aardig botert tussen de protestanten en de katholieken in Tilcara. Protestanten worden niet gediscrimineerd. Ze evangeliseren zelfs, want ze willen dat hun dorpelingen ook Jezus Christus leren kennen.

Armste regio

Tilcara heet maatschappelijk geslaagd, het profiteert van bezoekers, maar toch ligt het in een gebied dat als het armste van Argentinië geldt. Een complex aantal factoren is hieraan debet. Een ervan is de drugshandel. Waarom willen de mannen die in de vroege ochtend met hun bepakte ezels de bergen afrennen, niet op de foto? Wat zit er onderin hun lading? Op een grote muurschildering tegenover de rooms-katholieke kerk van Humahuaca staat een felle kreet die ook een oorzaak van alle ellende kan zijn: de globaliserende wereld!
’s Avonds spelen de muzikanten hun traditionele liedjes op de instrumenten. Het klinkt ongelooflijk vredig, maar de ondertoon is melancholiek. Het noorden van Argentinië is in werkelijkheid een vergeten regio op het zuidelijk halfrond, die alleen wordt bezocht omdat hij zo exotisch is, zo magistraal en overstelpend mooi. Reizen naar dit oord vraagt op zijn minst enige betrokkenheid met de arme medemens.
De infrastructuur van dit gebied is goed – er bestaat een netwerk van geasfalteerde wegen, los van de keienwegen naar de kleinere hoge dorpen. Er zijn auto’s te huur, er is busvervoer en er zijn fietsen. Er wordt, kortom, hard gewerkt, wat helaas de exodus van een stroom jonge mensen naar de grote steden niet kan voorkomen.
De souvenirmakers bij de markt voor de kerk van Uquía, vlakbij de Kreeftskeerkring, proberen in ieder geval nieuwe aantrekkelijke producten te maken om de omloopsnelheid van hun geweven en keramische producten op te krikken. Zij zijn de blijvers en de dragers van de Indiaanse cultuur van het land van Máxima.

(Geschreven in 2007 tijdens een reis door Argentinië)

Een wat morbide plaatje, maar toch: de mummie is gewoon te zien in het museum van Tilcara.

 

Reageren is niet mogelijk.

Set your Twitter account name in your settings to use the TwitterBar Section.